वर्षा ऋतू पर संस्कृत निबंध – Essay on Varsha Ritu in Sanskrit Language

हेलो स्टूडेंट्स, यहां हमने वर्षा ऋतू पर संस्कृत निबंध – Essay on Varsha Ritu in Sanskrit Language के बारे में लिखा हैं। यह निबंध स्टूडेंट के परीक्षा में बहुत सहायक होंगे | इस निबंध को हिंदी मेडिअम के स्टूडेंट्स को ध्यान में रख कर बनाये है |

वर्षा ऋतु पर निबंध संस्कृत में- Essay on Varsha Ritu in Sanskrit Language

ग्रीष्मानन्तरम् वर्षर्तुः आगच्छति । अयम् जीवनदायी ऋतुः कथ्यते यतः ग्रीष्मकाले सूर्यस्य आतपेन पृथ्वी तपति, जनाः, पशवः च व्याकुलाः भवन्ति । तडागेषु, नदीषु च जलं शुष्यति । सर्वे प्राणिनः च जलस्य अभावे इतस्ततः भ्रमन्ति जलं च अन्विष्यन्ति । वृक्षलतागुल्माः अपि जलाभावे शुष्काः भवन्ति । वृक्षाणां पत्राणि पतन्ति ते च निर्वसनाः इव दृश्यन्ते । ग्रीष्मातपेन तप्तं निखिलं जगत् विकलमिव भवति । तदैव लोकानाम् सन्ताप हतु, तान् उज्जीवयितुम् इव वर्षर्तः आगच्छति ।

वर्षा-ऋतौ आकाशो मेघेः आच्छन्नो भवति । वर्षाकाले वर्षन् देवो नटराज इव भाति । अस्य प्रत्येकमङ्गे अभिनये च विद्युत इव चापल्यम् अस्ति । यदा चायं दिशि दिशि असंख्यैः पादैः धावति कुर्दति च तदा धरा रोदितीव । तस्याः अधुभिः अनेकाः वक्राः धारा: वहन्ति । परस्परं च मिलित्वा ताः नदीतडागादीनां प्रवाहं विशन्ति । पर्वतेभ्यः समतलं प्रति धावन्तीनां गत्या तासां प्रियमेलनाकुलता स्पष्टव । देवे वेगेन वर्षति ता उन्मत्ताः इव शिलासु पतन्ति, पथि धूलि वृक्षपत्राणि च संहरन्ति, वृक्षान् परिक्रान्ति। सां बाहुल्येन नदीकासारतडागादयः सर्वे जलाशयाः सम्पूरिताः । बहवश्च स्वतटमुल्लंघ्य बहिर्भूमौ वहन्ति । यद्यपि मनुष्येण अनेकेषु स्थलेषु नियन्त्रितो जलप्रवाहः तथापि तेन प्रतिवर्ष जनक्षतिर्भवति, ग्रामा ध्वस्यन्ते अन्नस्य च नाशो भवति ।

वर्षा-ऋतौ प्राकृतिक दृश्यम् अतीव रमणीयम् भवति । प्रकृत्याः दिगन्तव्यापिनी श्यामलता सर्वेषां मनस्सु आह्लादं सिञ्चति । अस्मिन् ऋतौ प्रकृतिनटी विविधरूपाणि धारयति, कदाचित् विद्युतः विस्फुरन्ति कदाचित् झञ्झावातः वाति, कदाचित् इन्द्रधनुषः विविधवर्णा शोभा दृश्यते । गाढे तमसि दीव्यन्त्या तडिता कृष्णपट्टे बालचित्रकारेणेव निरर्थका रेखाः खचिताः याः क्षणे एवान्तर्धानं गच्छन्ति ।

वर्षाकाले रवेः सुवर्णपिण्डस्य दर्शनं दुर्लभम् एव । स महातेजोराशिः क्षितिजपाश्र्वाद् वर्धमानैः भीषणश्यामघनैः आच्छादितो भवति । तदा नीले नभसि घोरान्धकारेण जगदिदं दिनेऽपि रजनीतमः धारयति । क्षणपूर्वं यत्रातपो दृश्यते तत्रैव अपरस्मिन् क्षणे सघनघनघटाभिः सर्वं तमोनिगूढमिव भवति सतडिद्गर्जनं च मेघो वर्षति । ।

वृष्टेः पूर्वं मयूराश्च नर्तकीव मुदितचेतसः ताभिः घटाभिः मेघस्य गर्जनेन च मृदङ्गनादेनेव पक्षान् प्रसार्य नृत्यन्ति। सर्वे कोटरान्तरस्थिताः खगाः बहिनिष्क्रय विहरन्ति । शिशुगणाः निश्चिन्ताः उद्यानेषु क्रीडन्ति । मन्दः पवनो वृक्षान् समीरयति । कापि हृदयहारिणी शोभा।

परं यदैव वृष्टिरारभते, खगाः नीडान् प्रत्यागच्छन्ति, गावश्य जलकणेभ्यः आत्मरक्षार्थं स्थानं किमपि धावन्ति । इमे कणाः कृषकाणाम् तु अमृतमेव यभूमौ पतित्वा मृत्तिकायाः रत्नानि उत्पादयति, यैः सर्वाणि भूतानि जीवन्ति ।

वर्षामनु प्रदोषसमये छिन्नभिन्नमेधाः कमप्यज्ञातप्रदेश गच्छन्ति विमलाकाशे चेन्द्रधनुः व्योम्नः पृथिव्याश्चाति दूरस्थिते द्वे स्थाने योजयति । तस्य दिव्यज्योतिः दृष्टये सुख प्रददाति । बृष्टिविरामं ज्ञात्वा सर्वे पक्षिगणाः स्वैर नीडेभ्यः निर्गत्य भूयो नभसि विचरन्ति मधुरं कलरवं च कुर्वन्ति । तडागकूपादिषु मण्डूकानां “टर्रटर्र’ इति ध्वनिः सर्वत्र श्रूयते ।

श्रावणमासे स्थितोऽयं ऋतुः भारतीयकृषकाणां जीवनम् । पुरा तेषां श्रमफलमस्यैव ऋतोः प्रसादेन भवति । यतस्तदा सर्वे कृषीवलाः बद्धाञ्जलयो वृष्टिर्भवेदिति देवं प्रार्थयन्ते स्म । परमधुना तु विज्ञानस्य उन्नत्या नदीनाम् जलं यथेप्सितं सेचनार्थं योज्यते ।

एतादृशः सुखकरोऽपि अयं कालो निर्धनानां दुःखोत्पादकोऽस्ति । ग्रीष्मकाले वृक्षाणां छायायामुपविश्य ते निर्धनाः आत्मानम् रक्षन्ति । शीतकाले ते भानोस्तापेन रक्षितः शीतात् । परन्तु वर्षासु तान् गृहरहितानापः क्लेदयन्ति । न तेषां कापि रक्षा । तेषां पर्णकुटीराणि तु जलवेगं रोद्ध न शक्तानि ।

कदाचित् वृष्टिः अत्यधिकमात्रायाम् भवति । तदा नदीषु सरोवरेषु च जलरतरः वर्धते । भूमिः पङ्किला भवति । अतिवृष्ट्या स्थाने स्थाने जलाप्लावः भवति । मार्गाः अवरुद्धाः भवन्ति। क्षेत्रेषु अन्नमपि नश्यति । वातावरण दूषितं भवति । कीटाः अपि जायन्ते । अतः अनेके रोगाः उत्पद्यन्ते । एवं जीवनदायी वर्षर्तरपि जीवनापहर्ता भवति । अतएव वैदिकी प्रार्थनाऽस्ति “निकामे-निकामे नः पर्जन्यो वर्षतु फलवत्यो न ओषध्यः पच्यन्ताम्’ इति ।

वर्षा हि लोकानां जीवनस्य आधारः। जलेन विना प्राणिनो जीवितुं न शक्नुवन्ति । जलं च वृष्ट्या एव लभ्यते । अतएव भारतवर्षे स्थाने स्थाने श्रावणमासोत्सवाः मान्यन्ते । पुरातनकाले श्रावणमासे एव गुरुकुलेषु वार्षिक वेदाध्ययनं प्रारभ्यते स्म ।

10 lines on Varsha ritu in Sanskrit

1. अस्मिन् ऋतौ सर्वतः जलेन परिपूर्णाः मेघाः दृश्यन्ते। 

2. कदाचित् गर्जन्ति, कदाचित् वर्षन्ति च।  

3. मेघानां गर्जनं श्रुत्वा मयूराः नृत्यन्ति, महता वेगेन जलं वर्षति।  

4. नद्यः सरोवराः च जलेन पूर्णाः भवन्ति। 

5. सर्वत्र जलम् एव दृश्यन्ते। 

6. मेघेषु विद्युत् पुनः पुनः द्योतते। 

7. अस्मिन् ऋतौ कृषकाः मोदन्ते। 

8. ते क्षेत्राणि कर्षन्ति, बीजानि वपन्ति च। 

9. सर्वतः भूमिः शस्यैः श्यामला दृश्यते, 

10.  वर्षासु जनाः आतपत्रं गृहीत्वा बहिः गच्छन्ति। 



हम आशा करते है कि यह Essay on Varsha Ritu in Sanskrit Language आपकी स्टडी में उपयोगी साबित हुए होंगे | अगर आप लोगो को इससे रिलेटेड कोई भी किसी भी प्रकार का डॉउट हो तो कमेंट बॉक्स में कमेंट करके पूंछ सकते है |
आप इन्हे अपने Classmates & Friends के साथ शेयर कर सकते है |

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *